प्रकृति र ईश्वरीय बिश्व व्यबस्थाः अबको मार्गचित्र

218

केशब प्र. चौलागाई 

कलिको ५१२० वर्षमै चीनबाट फैलिएको कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)का कारण विश्वभरी नै महामारीको रुप लिएर लाखौको ज्यान लिनुका साथै आ–आफ्नो सिमाभित्र, घर भित्र रहन बाध्य पारेको घटनाले प्रकृति र ईश्वर प्रति सोच्न बाध्य बनाएको छ । विश्व शक्ति बन्ने होडमा प्रकृति माथीको दोहन, आणविक हतियारहरुको उत्पादनका साथै जिवाणुहरुलाई समेत हतियारको रुपमा भण्डारण गरिएको कुरा कसैसंग लुकेको छैन । मानवता र प्रकृति माथी गरिएको अपराधका कारण प्रकृति र ईश्वरीय प्रतिक्रियाको रुपमा द्धन्द्ध महामारीहरुको मारमा बिश्व पर्दै आइरहेको कुरा तर्फ अहिलेको कोरोनाको महामारी पश्चात् पुनः बिश्वले अनुभब गरेको छ । जीब, प्रकृति र ईश्वरसंगको सम्बन्धलाई प्रकाश पार्दै अमानविय क्रियाकलापबाट बिश्वका जनतालाई जोगाउनु हामी सबैको कर्तव्य हो । आकाशमा सधैं देखिने सुर्य चन्द्रमाले सृष्टि र मानव जीवनलाई प्रतिदिन सञ्चालन गरिरहेको तथ्यबाट विचारलाई अगाडी बढाउदा सृष्टिका यावत संरचनालाई बुझदै त्यसै अनुरुप जीवन र जगतलाई सञ्चालन गर्नु नै ईश्वरीय बिश्व व्यबस्था हो भन्न सकिन्छ । प्राणो वै अकंः अर्थात प्राणको श्रोत नै सुर्य हुन भन्ने प्राचीन मान्यतालाई आधुनिक विज्ञानले पनि क्गल ष्क तजभ कयगचअभ या षिभ भन्दै स्वीकारेको देखिन्छ । यसरी प्राणको श्रोत सुर्य हुन भने स्वर परिवर्तनको कारण चन्द्रमा हुन । प्र
त्येक घण्टा मानिसको स्वर परिवर्तन चन्द्रमाले गराउदै शरीरमा तापक्रमलाई सन्तुलित गराउदछन । स्वास प्रस्वासको माध्यमबाट जीवित तुल्याइ रहने सुर्य चन्द्रमाको कारण पृथ्वीमा मानिस लगायत सबै जीव र बनस्पतिहरु अस्तित्वमा रहेका छन् । यिनै तथ्यहरुलाई दैनिक जीवनमा उतार्न सक्दा ईश्वरीय अनुभूतिका साथै आनन्दको लाभ लिन सकिन्छ । यहि कुरालाई व्यबहारमा प्रमूखतका साथ लागू गराउदै प्रकृुति र ईश्वरीय बिश्व व्यबस्थालाई सफल बनाउँ ।
क्ष्। प्रत्येक शुक्लपक्षमा सुर्यादय संगै मानिसको बायाँ नांडी (ईडा) बाट स्वर प्रवाह भई तीन दिन सम्म त्यही क्रमले भइ रहन्छ । तत् पश्चात हरेक घण्टामा स्वाभाविक रुपले स्वर पविर्तन भइ रहनु चन्द्रमाको मानव शरीरमा प्रत्यक्ष प्रभाव तथा नियन्त्रण हुनु हो । त्यस्तै प्रत्येक औशी (अमावश्य) का दिन देखी तीन सम्म प्रथम स्वर दाँया नाडी (पिंगला)बाट स्वर प्रवाह हुनु चन्द्रमाको पूरा चक्रपुरा हुनु हो । हाम्रो दैनिक जीवनमा सुर्य र चन्द्रमाले पारिरहेको प्रभावलाई सबैधर्म, सबै महादेशका मानिसहरुमा समान रुपले अनुभूती हुने तथ्य हुन । यहि तथ्यलाई दर्शनको रुपमा, दैनिक योगाभ्यास, ज्योतिष, तन्त्र,साधना, पुजनमा उपयोग गरिरहेको सनातन धर्म बिश्व व्यबस्थाको श्रोतकै स्पमा रहेको छ ।

क्ष्क्ष्। दाहिने नासिकालाई पिंगला नाडी तथा सुर्य नाडी भनिन्छ भने देब्रे नासिकालाई ईडा नाडी तथा चन्द्रस्वर भनिन्छ । मानिसको दाहिने नाडीलाई सुर्यले सञ्चालन गर्दछन् भने बायाँ नाडीलाई चन्द्रमाले सञ्चालन गर्दछन् । यही रहस्यलाई योगीजनहरुले प्रणायम, सुर्यनमस्कार लगायतका अभ्यासबाट समाधिको अबस्था (मुक्ती) सम्ममा पुग्दछन् ।

क्ष्क्ष्क्ष्। “ आदौ चन्द्रः सितेपक्षे भास्करस्तु सितेतरे । प्रतिपत्तो दिनान्याहुस्त्रीणि त्रीनि क्रमोदये ।”शुक्लपक्षको प्रतिपदा तिथि देखी तीन–तीन दिनको क्रमबाट चन्द्र अर्थात बाया नासिकाबाट पहिले सञ्चालन हुन्छ । अर्थात शुक्लपक्षको प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, सप्तमी, अष्टमी, नवमी,त्रयोदशी, चर्तुदशी र पुर्णीमा यि नौ तिथि प्रातः काल सुर्यादय भन्दा पहिले बाया नासिकाबाट र चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, दशमी, एकादशी र द्वाद्वशी यि ६ तिथिमा प्रातः काल पहिले दाया सुर्य नाडीबाट स्वासप्रश्वास प्रारम्भ हुन्छ । कृष्णपक्षको प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, सप्तमी,अष्टमी, नवमी, त्रयोदशी, चर्तुदशी तथा अमावश्यमा यि नौ तिथिमा सुर्यादयको पहिले समयमा दाया सुर्य नाडीबाट स्वासप्रश्वास प्रारम्भ हुन्छ र चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, दशमी, एकादशी र द्वाद्वशी यि ६ तिथिमा सुर्यादयकालमा बाया नासिकाबाट श्वास चल्न प्रारम्भ हुन्छ । हरेक अदाईघडी (एकघण्टा) पछि अर्को नासिकाबाट चल्दछ ।

क्ष्ख्। यत् पिण्डे तत् ब्रहमाण्डे अर्थात यो पिण्डे (शरीर) र (ब्रमाण्ड) एउटै हो भन्ने सुत्रका आधारमा योशरीर ब्रमाण्डको प्रतिमुर्ती नै हो । शरीर र शरीर भित्र रहेका चक्रहरुमा सुर्यको प्रभाव र सम्बन्धलाई हृढंगम गर्दे योगीहरु कुण्डलीनी जागरणका साथ ब्रमाण्ड संग तदात्मता गास्दछन् । ख्। पूर्णीमाको समयमा समुन्द्रमा चनद्रमाको गुरुत्वाकर्षणका कारण उत्पन्न हुने ज्वारभाटा जस्तै महिलाहरुको रजस्वलाको चक्र चन्द्रमाको परिभ्रमणका कारण भएको तथ्यले चन्द्रमाको मानव जीवनमा पर्ने प्रभाव सबैले अनुभव गरी रहेकै कुरा हुन । बनस्पतिहरुलाई पोषण लगष्यतका अनगिन्ती प्रभावहरु रहेका छन् ।

ख्क्ष्। ईश्वरले सृष्टि संगै यज्ञको उत्पति गरि यज्ञ हवनद्धारा सृष्टिलाई पोषण गर्ने उपाय बताइए अनुसार सुय र चन्द्र साधनाद्धारा प्रकृतिलाई पुष्टि गराउने कार्य सनातन धर्मावलम्वीहरुले गर्ने परम्परा रहेको छ । संयुक्त राष्ट्र संघको स्थापनाको उद्देश्यलाई सुर्य र चन्द्र साधना र अभ्यासले बल पु¥याउने हुदाँ बिश्व व्यबस्थाको आधार बन्न गएको छ । प्रकृतिलाई नष्ट पार्ने ग्यास, जिवाणु लगायतका उत्पादनहरुलाई बन्द गराउन हाम्रा धार्मिक अभ्यासहरुले बिश्वका धर्मलम्बीहरुको सहकार्यमा नेतृत्व गर्नुपर्छ । ईश्वरीय बिश्व व्यबस्था स्थापनाका लागि सुर्य रचन्द्र साधना साझा बन्ने छ स्वर्गीय अवस्थाको अनुभूती सबैले गर्न सक्ने छन् ।

ख्क्ष्क्ष्। व्यक्तिगत र अन्र्तराष्ट्रिय संग्रहको प्रतिष्पर्धालाई सन्तुलित बनाउन श्रीमद्भागवत महापूराणको निम्नश्लोक पनि बिश्वको लागि अनुकरणीय बन्न सक्छ । “यावत म्रियेत जढरं तावत् स्वत्वं हिदेहिनाम । अधिकं योभिमन्यत स स्तेनो दण्डमर्हति ।” अर्थात जति द्रव्य भोक मेटाउन आवश्ययक पर्दछ त्यति प्राप्तिको मात्र अधिकार छ । त्यो भन्दा बढी प्राप्ति गर्न खोज्नु दण्डनीय हो भन्ने वचनले अधिक बलशाली, धनी हुन जे पनि गर्न चाहनेहरुलाई निरुत्साही बनाउँदछ । ईश्वरीय बिश्व व्यबस्थाको लागि सैद्धान्तिक आधार बन्न सक्दछ ।

ख्क्ष्क्ष्क्ष्। ॐ पूर्णम्दः पूर्णमिदं पूर्णात् पूर्णमुदच्यते, पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवाशिण्यते वृहदारण्यक उपनिषदको यो वचनले सृष्टिकर्ता, सृष्टि र जीवको पूर्णता सम्बन्धलाई बुझाउदछ । ईश्वरीय बिश्व व्यबस्थाको महत्व र सम्भावनालाई यस वचनले सहयोग पु¥याउनुका साथै सबै धर्म तथा सबै महादेशका व्यक्तिहरुलाई एक बद्धता गराउन सजिलो बन्दछ ।

क्ष्ह्। “ सद्धदयं सांमनस्यमविद्वेषं कुणोमिवः अन्यो अन्यममि हर्यत वत्संजातमिवाध्न्या ।’’ ईश्वरले हामीलाई सहृदय, एक मन भएको, द्वेषं नभएको बनाउनु भएको छ । हामीले एक दोश्रोलाई गाईले नवजात आफ्नो बच्चालाई स्नेह गरे जस्तै स्नेह गरौ भन्ने अर्थवेदको वचन बिश्व धुत्वको आधार बन्ने छ । “समानी व आकृतीः समाना हृदयानि वः । समानमस्तु वो मनो यथा वः सुसहासति’’ “हामी सबैको जीवनको लक्ष्य एउटै हवस् हाम्रो हृदय र मन पनि एकै हवोस, जसबाट हामीले जीवन त्यसलाई प्राप्त गर्न सकौ भन्ने ऋगवेदको कथनले बिश्वका सबै मानिसहरुलाई एउटै मन,एउटै हृदय र एउटै लक्ष्य प्राप्तिको लागि प्रेरित गर्दछ । आज कोरोना भाइरस बिश्वभरी फैलिइएको अवस्थामा बिश्वका सबै राष्ट्रहरुको संकल्प र मन एउटै भएझै युद्ध र द्वन्द्वहरु समाप्त गरी स्वराज्य र मेलमिलाप स्थापनाका लाति पनि यसरी नै जुटन सक्ने आधार तयार भएको छ । लोकतन्त्र,राष्ट्रियता र समावेशीताको ज्ञारेन्टी गर्ने वैदिक स्वराज्य र उपनिषदले आहवान गरेको मेलमिलाप सबैको विचार र अभिमान नै बिश्व व्यबस्थाको नयाँ आधारशीला हो ।

ह्। “ आदौ चन्द्रः सितेपक्षे भास्करस्तु सितेतरे । प्रतिपत्तो दिनान्याहुस्त्रीणि त्रीनि क्रमोदये ।”शुक्लपक्षको प्रतिपदा तिथि देखी तीन–तीन दिनको क्रमबाट चन्द्र अर्थात बाया नासिकाबाट पहिले सञ्चालन हुन्छ । अर्थात शुक्लपक्षको प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, सप्तमी, अष्टमी, नवमी,त्रयोदशी, चर्तुदशी र पुर्णीमा यि नौ तिथि प्रातः काल सुर्यादय भन्दा पहिले बाया नासिकाबाट र चतुर्थी,पञ्चमी, षष्ठी, दशमी, एकादशी र द्वाद्वशी यि ६ तिथिमा प्रातः काल पहिले दाया सुर्य नाडीबाट स्वासप्रश्वास प्रारम्भ हुन् । कृष्णपक्षको प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, सप्तमी, अष्टमी, नवमी, त्रयोदशी,चर्तुदशी तथा अमावश्यमा यि नौ तिथिमा सुर्यादयको पहिले समयमा दाया सुर्य नाडीबाट स्वासप्रश्वास प्रारम्भ हुन्छ र चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, दशमी, एकादशी र द्वाद्वशी यि ६ तिथिमा सुर्यादयकालमा बाया नासिकाबाट श्वास चल्न प्रारम्भ हुन्छ । हरेक अदाईघडी (एक घण्टा) पछि अर्को नासिकाबाट चल्दछ ।